۱۳۹۷ مرداد ۱۴, یکشنبه

فوتبـال را دوست داريم اما!

فوتبـال را دوست داريم
اما!


از نشریه آتش – شماره 81

نامة يک خواننده نشرية آتش

رقابت‌هاي جام جهاني فوتبال 2018 روسيه تمام شد. چند صد ميليون انسان، براي بَرنده شدن تيم مورد علاقه‌شان، فريادِ شادي سر دادند و يا اشک اندوه ريختند. اما براي مافياي اين صنعت که چندي پيش گندش در آمد، هيچ شادي و اشکي با محاسبة دخل و خرج و سود آن‌ها برابري نمي‌کند.
فوتبالي که امروز مي‌شناسيم بازي سرگرم‌کننده‌اي است که در قرن هجدهم ميلادي مردم کوچه و بازار در انگلستان، اختراع کردند. اين بازي، زمان برد تا فراگير شود و با مقاومتِ جوامع سنتي آن زمان (مانند آلمان) روبه‌رو شد. فيلمِ خوبِ «DeraGanzaGrosseaTruam»  که در فارسي باعنوانِ «درس‌هايي از يک رويا» ترجمه شده، اين مقاومت‌ها را که از موضعي عقب‌مانده و سنت‌گرا بود، نشان مي‌دهد. در اين فيلم مي‌بينيم اين بازي با رهبريِ يک مربي مردم‌دوست (و نه پول‌پرست)، تشويقي بود به اتحاد و دوستي ميان بخش‌هاي مختلف مردم با ارائه نوع جديدي از يک بازي تيمي که فوتبال نام داشت.
اما وقتي اين بازي فراگير و جهاني شد، مثل هر پديدة ديگر در نظامِ سرمايه‌داري، به کالا و منبعِ سود‌آوري حيرت‌‌انگيز براي اين نظام و متوليان‌شان تبديل شد. شرط‌‌بندي‌هايي که به حسابِ مافياي بزرگ و کوچک فوتبال ريخته مي‌شود، سر به ميلياردها دلار مي‌زند. خريد و فروش بازي‌کنان ياد‌آورِ خريد و فروش گلاديتورها (برده‌گان محکوم به مرگ) در دو هزار سال قبل است. تنها تفاوت در ميزان ارزش‌گذاري بر اساسِ اندام‌هاي بدن است: بازوان را مي‌خواهي يا ساق پاها را؟ مي‌گويند فلان بازي‌کن قيمت‌اش چند ده ميليون يورو است!
 کارل مارکس، بنيان‌گذار علم کمونيسم، در موشکافي نظام سرمايه‌داري، روابطِ حاکم بر اين نظام را با روابط برده‌داري و بلايي که بر سر مردم مي‌آورد، مقايسه کرده است. حتا همين ماجراهاي فوتبالي هم درستي نظريه او را نشان مي‌دهد.
اما اگر گلاديتورها براي نجات جان‌شان‌ دست به نبردهاي بي‌رحمانه مي‌زدند، امروز به بازي‌کنان القا شده که بايد براي «ملت برتر»، «سود بيشتر» و خريده شدن با بهايي بيشتر در بازار سرمايه، به هر کاري دست بزنند.
همراه و منطبق بر اين روابط کالايي، ايدئولوژي و سياست شکل مي‌گيرد. «منِ برتر»، همه‌جا حضور دارد. مقاماتِ سياسيِ دولت‌هاي مختلف در صفِ اول تماشاگران نشسته‌اند و براي پيروزي «ملت خود» هورا مي‌کشند. رسانه‌هاي ايران پُر مي‌شود از ابراز احساسات درباره «معجزة فوتبال و وحدت ملي که جام جهاني فوتبال به‌وجود آورده است». روحاني خود را يار دوازدهم تيم مي‌خواند. خامنه‌اي به بازي‌کنان پيامِ «خدا قوت» مي‌دهد. شعارِ جمهوري اسلامي «يک ضربان، يک ملت» همه‌جا آويزان مي‌شود حتا در ذهنيتِ ناآگاه بخشي از مردم. اين مرتجعين با اين شعار به‌دنبال ايجاد «وحدت و اجماعِ ملي» ميان خود و اکثريت مردم هستند در شرايطي که امروز «وحدت و اجماعِ ملي»، بيشتر از هميشه شکننده شده و مشروعيت نظام‌شان زير ضرب مبارزات مردم فرو ريخته است.
حتا وقتي هواخواه پيروزي تيم ملي ايران در اين قبيل رقابت‌هاي جهاني هستيم (با هر دليل به‌جز با ايدئولوژي «منِ برتر» و خوار شماردن ملل ديگر)، نبايد اجازه دهيم که مرز تمايز با جمهوري اسلامي خدشه‌‌دار شود و شعار «وحدت ملي» آن‌ها را بايد با شعار «سرنگون باد جمهوري اسلامي»، پاسخ بدهيم.
اما عمقِ «هويت‌سازي» و هوراکشي براي برتريِ «ملت من»، به اين کشور و آن کشور ختم نمي‌شود بلکه شکل قاره‌اي پيدا کرده است. رسانه‌هاي جمهوري اسلامي از پيروزي تيم ژاپن و کره جنوبي استقبال مي‌کنند چون تيم‌هايي آسيايي‌اند. و چون ايران، کشوري در قاره آسيا است «پس ما برتر هستيم»!! اما اگر خودشان در رويارويي با همين تيم‌هاي آسيايي قرار گيرند، به زشت‌گويي و تحقير دست مي‌زنند و ايدئولوژي شوينيستي‌شان را نشان مي‌دهند و آن را در جامعه تزريق مي‌کنند. همان‌طورکه در مورد تيمِ عربستان ديديم. وقتي تيم عربستان در برابر تيم روسيه باخت، رسانه‌هاي جمهوري اسلامي و بسياري از مردم شادي کردند و اين را نشانة «عقب‌ماندگيِ عرب‌ها» در برابر «آريايي‌ها» خواندند. از خرافة «آريايي» که بگذريم اين قدر شعور و حداقل شناخت و دانش از دروس ابتدايي تاريخ هم وجود نداشت تا فهميده شود اصلا «روس»‌ها که خود را «آريايي» نمي‌دانند!! پس براي چي هوار مي‌کشيد؟ کمي فکر کنيد!
اين يک ايدئولوژي بد و ضد مردمي است و زيبايي‌هاي فوتبال را به هَدر مي‌دهد.
ايدئولوژيِ «برتري من» در اين بازي ابعاد ضد بشري گرفته است. گزارش‌گرِ تلويزيون بي‌شرمانه مي‌گويد: «معلومه که بايد حريف را هر جور شده کنار زد. بازي‌کناني چون مسي و رونالدو را فقط بايد با کتک زدن مهار کرد. اصلا وظيفة بعضي بازي‌کنان بايد مصدوم کردن حريف باشد»!
اما چرا بايد کتک بزني؟ مبارزه کن و رقابت را سالم و انساني جلو ببر! کتک زدن و مثل اين‌ها، اخلاقياتي زشت‌اند و ارتجاعي که فوتبال (يا هر ورزشي) را که مي‌تواند تحت يک روابط اقتصادي سياسي و اجتماعي ديگر تبديل به بُن‌ماية دوستي و همبستگي ميان مردم سراسر جهان شود از چشم مي‌اندازد و به‌جاي تفريح، حس انزجار به‌وجود مي‌آورد.
زيبايي فوتبال فقط به‌خاطرِ «سوپر ستاره‌ها» و يا حتا نتيجه بازي نيست. بلکه بيشتر به‌خاطر خودِ بازي و شگفتي‌ و خلاقيات حاکم بر اين بازي است. به‌شرطي‌که از قانون ارزش و نتيجتا حاکميتِ مافياي اين ورزش و ايدئولوژي‌هاي برتري‌جويانه، فارغ باشد؛ که تحت روابط حاکم، نمي‌تواند باشد.
فوتبال را دوست داريم اما نه اين فوتبال را! فوتبالي که آدم‌ها را بي‌رحمانه حذف يا اضافه مي‌کند دوست‌داشتني نيست. فوتبالي که وقتي تيم مورد علاقه بَرنده شد، بازيکنان و مربي را به عرش مي‌رسانند و در جوامع ديني مانندِ جامعه ما «دست خدا و پيغمبر» را به وسط مي‌آورند و توپ‌خانة اراجيفِ ديني را به‌کار مي‌گيرند و زماني که تيم بازنده شد بازي‌کنان و مربي را بي‌رحمانه تحقير و يا حذف مي‌کنند، بي‌مايه و شرم‌آور است. فوتبالي که برخي از برجسته‌ترين بازي‌کنانش فقط براي رها شدن از فقر و نداري از زاغه‌هاي برزيل و آرژانتين، نيجريه و غنا يا جنوب شهر تهران و شهرهاي ديگر در ايران به آن رو مي‌آورند و براي «اثبات خود» و «رسيدن به جايي» به بي‌رحمانه‌ترين آزمون‌ها و رقابت‌ها تن مي‌دهند، ضد بشري است.
اما فوتبال زيباست. چون علاوه بر اين که سرشار از خلاقيت و ابتکار است، يک بازي تيمي است. مثلا درست است هر بازيکن بايد در موقعيت خودش تخصص داشته باشد، اما اين تخصص‌ها هميشه به کار نمي‌آيد اگر هر بازيکن علاوه بر تخصص‌اش، توانايي‌هاي ديگر هم داشته باشد و در زمان لازم به کمک تيم بيايد. بازي‌کنان بايد مثل يک بدن واحد عمل کنند (و نه مانند يک تک ستاره) و بايد بر اساس استراتژي‌اي که مربي تيم، با موشکافي قوت و ضعف‌هاي تيم خود و تيم حريف ترسيم کرده، جلو بروند در عين اين که بايد مهارت تاکتيکي داشته باشند و در موقعيت لازم، انعطاف به خرج دهند و با تشخيص وضعيت، ابتکار بزنند.
فوتبال  زيباست چون نشان مي‌دهد اين‌طور نيست که هر بازي‌کن خيال کند چون اين يک بازي تيمي است پس عقب‌ماندگي‌هاي او مهم نيست و تيم  آن را  پوشش مي‌دهد. نه! همه بازي‌کنان بايد در پُستِ خود باکيفيت باشند و داراي توانايي براي کمک‌رساني به موقعيت‌هايي که در پُست و تخصص آن‌ها نيست. برخي تحليل‌گران فوتبال مي‌گويند آن تيمي موفق و خوب است که ده فوروارد و ده هافبک داشته باشد! اين به‌نظر ناممکن مي‌‌آيد اما در تاريخ فوتبال موفقيت تيم‌هايي از اين قبيل را ديده‌ايم.
فوتبال را دوست داريم چون نشان مي‌دهد که برعکسِ اراجيفِ مقامات سياسي و ورزشي جمهوري اسلامي، «ايشالا، ماشالا» و «غيرت بچه ايروني‌ها» و«دعاي خير مردم» نيست که نتيجة بازي را معلوم مي‌کند. بلکه نقشه‌هاي استراتژيکي و تاکتيکي رهبري تيم، امکانات تيم، مهارت و توان و ميزانِ آمادگي بازي‌کنان و همين‌طور نقشِ اتفاق و «شانس يا بدشانسي» است که نتيجه را معلوم مي‌کند. 
يکي از بازي‌کنان سابقِ تيم ملي فوتبال ايران در شبِ بازي ميان تيم ايران و پرتغال (که دل تو دل مردم نبود) در تلويزيون گفت: «کاش ما برنده شويم که حداقل مردم براي چند ساعتي شادي کنند». واقعيتي در اين حرف هست. شادي مردم خوب است. اما اولا براي چي و بر چه اساسي و دوما چرا براي «حداقلي چند ساعته» و مُسکني بر رنج‌هايي که با وجود نظام جمهوري اسلامي، پايان‌ناپذير است؟ چرا براي چيزي بهتر و پايدار‌تر نبايد تلاش کرد؟
«اول دوستي، بعد رقابت» سياست و شعاري بود که کمونيست‌هاي چين (زماني‌که کشور چين تحت رهبري مانو تسه‌ دون، يک جامعة انقلابي سوسياليستي بود) براي رقابت‌هاي ورزشي در سطح جهاني، اتخاذ کرده بودند. اين انقلابي‌ترين شعار و سياستي است که تا به امروز در اين زمينه براي ما به يادگار باقي مانده است. تصور کنيد يک بازي‌کن، اول از همه به دوستي و همبستگي با بازي‌کن تيم حريف فکر کند. او را براي بَرنده شدن کتک نزند. کَلک و حقه‌هاي زشت نزند. خودش را اَلکي در موقعيتِ گرفتن امتياز قرار ندهد. بازي‌کنان رقيب به يکديگر احترام بگذارند و همه را مانند خود بپندارند. قانونِ ارزش، قانون حاکم بر جهان و از جمله فوتبال، نباشد که طبقِ آن هر بي‌شرمي‌اي مجاز است و براي بَرنده شدن مجوز هر اقدامي صادر شده است.
بي‌شک اخلاقيات برخاسته از سياست و ايدئولوژي «اول دوستي، بعد رقابت»، فوتبال و يا هر ورزش ديگر را بسيار جذاب و خواستني‌تر مي‌کند.
بازي‌کنان مردمي، بازي‌کناني که نمي‌خواهند بَردة سود و سرمايه و شعارهاي «وحدت ملي» جمهوري اسلامي باشند و نمي‌خواهند توانايي و خلاقيت‌شان به‌حساب سود و زيان و رواج ايدئولوژي‌هايي ريخته شود که به‌جاي دوستي ميان مردم، به نفرت و تفرقه دامن مي‌زند، مي‌توانند نقشي مهم در به عقب راندن و تضعيف جمهوري اسلامي، بازي کنند. شکي نيست که اين بازي‌کنان در حافظة مردم باقي مي‌مانند. همان‌طور که غلامرضا تختي پس از گذشت پنج دهه، هم‌چنان باقي مانده است.
فوتبال را دوست داريم! اما شادي‌هاي واقعي وعميق (و نه چند ساعته)، زماني است که مردم در يک مبارزه انقلابي و قهرآميز اين حاکميت را به زير کشند و نظامي را که در آن از ستم و بي‌عدالتي خبري نيست، پايه‌گذاري کنند. در چنان نظامي، فوتبال و رقابت‌هاي فوتبالي خواهيم داشت. اما فوتبالي که بر آن اخلاقيات کمونيستي حاکم است. هيچ مردمي، مردم ديگري را تحقير نمي‌کند. زن و مرد در کنار هم از اين بازي دلچسب لذت مي‌برند و درباره‌اش مجادله و گفتگو مي‌کنند. از اين بازي، جنسيت‌زدايي مي‌شود و همگان براي شکوفايي بيشتر اين بازي فکر و راهکار مي‌دهند.
واضح است که اين روياپردازي‌هاي‌ منطبق بر واقعيت، امروز و تحت حاکميت نظام سرمايه‌داري جمهوري اسلامي در ايران، ممکن نيست. اما مي‌تواند ممکن شود و لازمه‌‌اش واژگوني اين نظام و سازمان‌دهي نظام ديگري است که در آن بر فوتبال و يا هر ورزشي، معيارهاي کيفيتا متفاوتي غلبه دارد.


واقعیت کمونیسم چیست؟

واقعیت کمونیسم چیست؟
روش و رويکرد ماترياليسم ديالکتيکي




از نشریه آتش – شماره 81



ستون «واقعيت کمونيسم» از اين شماره سلسله مقالاتي را در معرفي سنتزنوين کمونيسم (کمونيسم نوين) آغاز مي‌کند. در اين شماره به بررسي مطالب فصل اول کتاب کمونيسم نوين نوشته باب آواکيان مي‌پردازيم. کتاب کمونيسم نوين توسط انتشارات حزب کمونيست ايران (م‌ل‌م) به فارسي ترجمه شده است. فايل پي‌دي‌اف کتاب را مي‌توانيد از سايت اين حزب به آدرس com.cpimlm. www دريافت کنيد.
خيلي‌ها با افسوس مي‌گويند، «کمونيسم ايده خوبي است ولي ممکن نيست». اين خيلي‌ها، اشتباه مي‌کنند! چون  انقلاب کمونيستي و ايجاد يک دنياي کمونيستي فقط يک ايدة خوب نيست؛ بلکه تنها راهِ ممکن و مطلوب براي پايان دادن به تمامي مصائب دنياي کنوني است.
اما اين حقيقت، چگونه کشف شده است؟ اين‌که چطور مي‌توان به حقيقت چيزي پي برد، مربوط به اپيستمولوژي يا تئوري شناخت است. روش شناختِ ما مي‌تواند علمي يا غير علمي باشد. نديدنِ يک حقيقت، صرفا به‌علت «بي‌خبري» از وجودِ آن حقيقت نيست. بلکه اغلبِ اوقات شيوة تفکر غيرعلمي است که موجب «بي‌خبري» مي‌شود. براي بردن آگاهي کمونيستي به ميان توده‌هاي مردم نه‌فقط بايد معضل بي‌خبري آنان از کمونيسم را حل کنيم بلکه بسياري اوقات لازم است تفکر غيرعلمي آن‌ها را به چالش بگيريم. رفيق آواکيان در توضيحِ تئوري شناخت و روش علمي کمونيسم مي‌گويد، «ما هيچ‌وقت نمي‌توانيم به هدف‌مان برسيم مگر اين‌که يک رويکرد و روش علمي براي شناخت دنيا داشته باشيم. يعني دنيا را آن جور که واقعا هست، همان‌طور که در حال حرکت و تغيير است، بشناسيم.»1
رويکرد علمي اين است که براي درک ماهيت پديده‌ها، به ظواهر آن اکتفا نشود. درونِ پديده‌ها و فرآيندها مملو از عوامل گوناگون و روابط متضاد است و ميان اين عوامل متضاد روابطي هست که با نگاه به ظاهر پديده نمي‌توان آن‌ها را به‌سادگي درک کرد. پديده‌ها و فرآيندها ايستا نيستند. بلکه تغييرات جزئي و جهش‌وار از سر مي‌گذرانند و بايد آن‌ها را در تغيير و حرکت‌شان شناخت. رويکرد علمي مبتني بر جمع کردن شواهد و کنکاش در آن‌ها براي کشف روابط و لايه‌هاي دروني پديده‌ها و الگوي تغيير در آن‌هاست. پس، علم، فرايندي مبتني بر شواهد است که روابط عمقي پديده‌ها و قواي محرکة تغيير آن‌ها را براي ما آشکار مي‌کند.
يکي از پايه‌اي‌ترين عناصر علم کمونيسم، روش و رويکرد ماترياليسم ديالکتيکي است.
ماترياليسم به‌معناي آن است که در اين دنيا هرچه هست، وجودي ماديِ قابل شناختن است و افکار يا ايده‌هاي انسان، بازتاب اين واقعيتِ ماديِ (يا واقعيتِ عينيِ) بيرون از ذهن انسان است. اما نه يک بازتابِ مکانيکي. در مقابل ماترياليسم، مکتب ايده‌آليستي تفکر در فلسفه قرار دارد که معتقد است، واقعيت‌هاي موجود، توليد شدة ايده‌هاي افراد مختلف يا ايدة يک ذهن بزرگ به نام خدا (يا ايدة مطلق) است.
اما اين غلط است. همة ايده‌ها يا افکار انسان (افکاري صحيح باشند يا غلط) بازتابي از واقعيت بيرون از ذهن هستند. تا چيزي موجود نباشد، حول آن افکار صحيح يا غلط هم شکل نمي‌گيرد. افکاري مانند اين که خدا نيست يا خدا هست، نتيجة تلاش انسان براي درک يک واقعيت مادي است.
در مورد ماترياليسم هم مانند بسياري از مسائل ديگر در اين جهان، سوء ‌تعبيرهاي حيله‌گرانه مي‌شود. مثلا گفته مي‌شود، ازآن‌جاکه کمونيسم هنوز موجود نيست، پس کمونيسم و انقلاب کمونيستي خيال و توهم ذهني‌گرايانه است! اين‌جا با يک سوء‌ تعبير ايده‌آليستي و کاملا ضد ماترياليستي مواجهيم. زيرا واقعيتي را که هنوز موجود نيست مي‌توان در ذهن تصور کرد و نقشه‌اش را ريخت و براي ايجاد آن تلاش کرد. به‌شرطي‌که آن تصوير خيالي پايه و ريشه در واقعيت پيشاپيش موجود داشته باشد. بله، امروز کمونيسم هنوز ايجاد نشده است. اما ظهور سرمايه‌داري و غلبة آن بر جهان، ضرورت و مصالح ايجاد جامعة کمونيستي را به‌وجود آورد. همين واقعيت، شالودة ماديِ توليد کمونيسم علمي توسط کارل مارکس و فردريش انگلس بود. اگر جامعة بشري در تکامل تاريخي خود به‌جايي نرسيده بود که انسان، به‌طرق مختلف، فشار و ضرورتِ از بين بردن جامعة طبقاتي و سازمان دادن جامعه بر اساسي غير از سلسله مراتب طبقاتي را احساس کند، مارکس و انگلس هم نمي‌توانستند ضرورت اين ضرورت و راه حل آن را به‌لحاظ تئوريک تبيين کنند تا اين تئوري تبديل به راهنماي عملي کردن کمونيسم از طريق انقلاب کمونيستي شود. تئوري صحيح هميشه جلوتر از پراتيک آن حرکت مي‌کند. هنگامي‌که مارکس درگذشت، در مراسم تشيع جنازة او کمتر از بيست نفر شرکت کردند. اما تعداد قليل طرف‌داران مارکس، ذره‌اي از حقيقت علمي کشف شده توسط او و انگلس کم نکرد.
اما روش و رويکرد علمي علاوه بر ماترياليسم نياز به ديالکتيک دارد. در واقع، نياز به ماترياليسمي دارد که ديالکتيکي باشد. ديالکتيک واژه‌اي با ريشة يوناني است که معني‌اش سر و کله زدن، تقابل، تخالف، يا تضاد است. واقعيت از تضاد ساخته شده است که سرچشمة حرکت و تغيير دائمي آن است. گاهي اوقات اين تغيير نسبتا جزئي است و گاهي يک جهش بزرگ به‌وجود مي‌آيد که پديده‌ها را از چيزي به چيز ديگر تغيير مي‌دهد.
در اين جا، تاکيد بر «ديالکتيکي» بودن ماترياليسم براي خط تمايز کشيدن با ماترياليسم عاميانه و مکانيکي است. ماترياليسم عاميانه و مکانيکي، روش و رويکردي است که نه‌تنها در سطح مي‌ماند بلکه نيروهاي محرکة تغيير پديده‌ها را هم درک نمي‌کند. اين نوع ماترياليسم در سياست به پراگماتيسم (آن چه هست، ممکن است و ممکن کاري است که الان مي‌توان انجام داد)، امپريسيسم (واقعيت، آن چيزي است که من تجربه کرده‌ام)، پوزيتيويسم (صحيح آن چيزي است که فايده‌مند باشد) مي‌انجامد.
البته، همان‌طورکه ماترياليسمِ بدون ديالکتيک وجود دارد، ديالکتيک بدون ماترياليسم نيز موجود است. آدم‌ها مي‌توانند در مورد «تضاد»‌هايي حرف بزنند که روي هواست و پايه در واقعيت مادي ندارد. رفيق آواکيان بر نکتة بسيار مهمي تاکيد مي‌گذارد و مي‌گويد، «اگر رويکرد شما صرفا ماترياليستي باشد، جبرگرا مي‌شويد.»
«جبرگرايي» به شيوة تفکري مي‌گويند که امکان تغيير در پديده‌ها و افکار را نمي‌تواند حتا تصور کند و اگر هم بکند، تغيير را در چارچوب آن چه «هست» مي‌بيند و پتانسيل تغيير وضع به چيزي کيفيتا متفاوت را نمي‌بيند و نمي‌تواند ببيند. در نتيجه در سياست هم قادر نيست آن نوع «تغييرات تدريجي» که مي‌توانند «جهش» در ماهيت پديده را تسريع کنند، تشخيص داده و براي تسريع اوضاع به سمت جهش کيفي در اوضاع، يک خط سياسي صحيح و پراتيک انقلابيِ را تبيين و عملي کند.
بله، تغييرات جزئي مي‌توانند موجب تغيير کيفي در اوضاع شوند. اما تغييرات جزئي بايد از جنسي باشند که تغيير کيفي را ممکن و تسريع کنند. برخي فرصت‌طلبان سياسي، رابطة ميان تغييرات جزئي و تغيير کيفي را اين‌طور تفسير مي‌کنند که «افکار مردم را اول بايد دموکراتيک کرد و بعد کمونيستي». خير! اين دقيقا آن شيوة تفکري است که بايد به چالش گرفت. جهش کمونيستي نيازمند نوع خاصي از تغييرات جزئي است؛ و اتفاقا نيازمند، نابود کردن توهمات دموکراتيک است. نابود کردن توهمات دموکراتيک، بخشي از آن تغييرات جزئي است که ساختن شيوه تفکر علمي کمونيستي را ممکن مي‌کند. «تغييرات جزئي » و «تغيير کيفي» در يک پديده بايد با يکديگر داراي همگوني باشند. به‌قول لنين، از تخم کبوتر، تمساح زاده نمي‌شود.
جبرگرايي اين است: «آن‌قدر در برابر واقعيت مادي سر فرود مي‌آوريد که امکان تغييرش را نمي‌بينيد. يا امکان تغيير عمده‌اي را در آن نمي‌بينيد. علتش اين است که فقط نصف راه را رفته‌ايد. يعني فهميده‌ايد که واقعيت مادي واقعي وجود دارد و همة چيزهاي موجود واقعيت مادي‌اند و هر چيزي که حقيقت دارد در ارتباط با اين واقعيت مادي است. اما تضاد، حرکت و تغيير را تشخيص نداده‌ايد. پس در هر مقطع معين، فقط آن چه هست  را مي‌بينيد. يعني، امکان آن‌چه مي‌تواند بشود را جبرا مشروط به  آن‌چه پيشاپيش هست کرده‌ايد. در نتيجه بَرده و مطيعش مي‌شويد. خودتان را به آن محدود مي‌کنيد. چرا که تضادها را نمي‌بينيد، نه فقط تضادهايي که آشکارتر هستند را نمي‌بينيد، بلکه تضادهاي عميق‌تر را هم نمي‌بينيد. تضادهاي عميق‌تري که اتفاقا پيش‌برنده و تغييردهنده‌اند و پتانسيل تغيير را در خود حمل مي‌کنند، در عين حال که همين تضادها در برابر تغيير مانع هم ايجاد مي‌کنند. خب! اين مبارزه‌اي است که بايد پيش ببريم. يعني بايد پاية تغيير را درک کنيم تا بتوانيم بر اساس تضادهاي واقعيت مادي خصوصا تضادهاي عميق و اساسي و محرک، تغيير ايجاد کنيم.»2
«آتش»


پانوشت:
1: باب آواکيان. کمونيسم نوين. فصل اول
2 : همان‌جا